Mestcelactivatiesyndroom (MCAS) is een aandoening waarbij mestcellen overmatig reageren op prikkels uit de omgeving. Voeding kan een trigger zijn. Wanneer mestcellen geactiveerd worden, geven zij verschillende stoffen af, waaronder histamine, prostaglandinen en cytokinen. Bij mensen met MCAS gebeurt deze afgifte echter sneller, vaker of in grotere hoeveelheden dan gewenst, waardoor uiteenlopende klachten kunnen ontstaan.

Deze klachten verschillen sterk van persoon tot persoon en kunnen onder andere bestaan uit huidreacties, jeuk, roodheid, darmklachten, buikpijn, diarree, misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid, hartkloppingen, benauwdheid of concentratieproblemen. Omdat voeding een belangrijke trigger kan zijn voor mestcelactivatie, vormt het vaak een belangrijk onderdeel van de behandeling.

Histamine en voeding

Histamine is een lichaamseigen stof die betrokken is bij diverse processen, zoals de afweer, de regulatie van maagzuur en de communicatie tussen zenuwcellen. Normaal gesproken wordt histamine na gebruik weer afgebroken. Bij mensen met MCAS kan er echter sprake zijn van een verhoogde afgifte van histamine, waardoor klachten kunnen ontstaan of verergeren.

Daarnaast bevat voeding zelf ook histamine. Sommige voedingsmiddelen bevatten van nature meer histamine, terwijl andere producten tijdens het rijpings-, fermentatie- of bewaarproces een hogere concentratie ontwikkelen. Vooral producten die langer worden bewaard of gefermenteerd zijn vaak rijk aan histamine.

Voorbeelden van voedingsmiddelen met een relatief hoog histaminegehalte zijn:

• Gerijpte kazen
• Gefermenteerde producten zoals zuurkool, kimchi en kombucha
• Gerookte of bewerkte vleeswaren
• Alcoholische dranken
• Azijn en producten waarin azijn verwerkt is
• Ingeblikte of minder verse vis
• Tomaten, spinazie en aubergine

Daarnaast zijn er voedingsmiddelen die bij sommige mensen de afgifte van histamine kunnen stimuleren zonder zelf veel histamine te bevatten. Voorbeelden hiervan zijn citrusvruchten, chocolade, aardbeien en bepaalde kruiden en specerijen.

Op de site van de belangengroep MCAS Nederland, www.mestactivatie-syndroom.nl, is een voedingsmiddelenposter te bestellen met een compleet overzicht welke voedingsmiddelen hoog of laag in histamine zijn . Klik hier voor de poster.

Wat kan ik drinken?

Veel mensen met MCAS kiezen voor water of deze theesoorten omdat ze van nature cafeïnevrij zijn en stoffen bevatten waar in wetenschappelijk onderzoek kalmerende en mestcel-stabiliserende eigenschappen aan worden toegeschreven.

*Kamillethee*

Bevat apigenine, een flavonoïde die in laboratoriumonderzoek in verband wordt gebracht met het stabiliseren van mestcellen. Wordt vaak gebruikt voor ontspanning en slapen. Let op: kamille behoort tot de composietenfamilie. Bij een allergie voor bijvoet, ambrosia of madeliefjes kan het juist klachten geven.

*Citroenmelissethee (melisse)*

Bekend om de mild kalmerende werking. Stress is voor veel mensen met MCAS een trigger voor klachten. Citroenmelisse bevat rozemarijnzuur en is cafeïnevrij, waardoor het vaak goed wordt verdragen.

*Brandnetelthee*

Wordt traditioneel gebruikt bij netelroos en allergie-achtige klachten. In onderzoek wordt beschreven dat stoffen uit brandnetel de afgifte van histamine kunnen remmen. In gedroogde thee is het histaminegehalte zeer laag, maar sommige mensen reageren er toch gevoelig op.

Of een thee geschikt is, blijft persoonlijk en hangt af van je eigen triggers en gevoeligheden. Dit geldt voor alle dranken.

Waarom reageren mensen verschillend?

Een van de uitdagingen bij MCAS is dat er geen standaardlijst bestaat van voedingsmiddelen die voor iedereen klachten geven. Wat voor de ene persoon goed verdragen wordt, kan bij een ander juist duidelijke reacties uitlokken. Ook factoren zoals stress, slaaptekort, hormonale schommelingen, infecties, temperatuurwisselingen en medicatie kunnen invloed hebben op de gevoeligheid voor voeding.

Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen lijsten met “verboden” en “toegestane” producten. Het doel is om inzicht te krijgen in de persoonlijke triggers en tolerantiegrenzen van ieder individu. Een hulpmiddel op uit de MCAS opvlamming te komen is de histamine in de voeding zeer te beperken. Daarnaast is het van essentieel belang om naar de onderliggende oorzaken van MCAS te kijken in overleg met een MCAS arts en deze te behandelen zoals de disbalans in het darmmicrobioom of de ziekte van Lyme. Zo zijn er veel onderliggende oorzaken en is het complex om deze te signaleren en te behandelen. Dit vergt veel geduld.

Het belang van een voedingsdagboek

Een voedings- en klachtendagboek kan helpen om patronen zichtbaar te maken. Door gedurende enkele weken bij te houden wat er gegeten wordt en welke klachten optreden, ontstaat vaak meer inzicht in mogelijke verbanden.

Het is daarbij belangrijk om niet direct grote groepen voedingsmiddelen te schrappen. Klachten kunnen namelijk ook beïnvloed worden door andere factoren, zoals stress of een verhoogde algehele mestcelactiviteit.

Een histaminebeperkt voedingspatroon

Soms kan tijdelijk gekozen worden voor een histaminebeperkt voedingspatroon. Dit wordt vaak ingezet als diagnostisch hulpmiddel om te onderzoeken of histamine een rol speelt bij de klachten. Wanneer symptomen afnemen en later terugkeren na herintroductie van bepaalde voedingsmiddelen, kan dit waardevolle informatie opleveren. Daarbij opgemerkt dat er veel mestcelmediatoren zijn en histamine er maar een van is, echter wel de duidelijkste om in eerste instantie aan te pakken.

Een histaminebeperkt voedingspatroon is echter niet bedoeld als levenslang dieet. Het langdurig vermijden van grote groepen voedingsmiddelen kan leiden tot tekorten, sociale beperkingen en onnodige angst rondom voeding. Daarom is het goed om een MCAS-diëtist te benaderen bij een histaminebeperkt voedingspatroon.

Voeding als onderdeel van een bredere aanpak

Hoewel voeding een belangrijke rol kan spelen bij MCAS, is het zelden de enige factor. Een succesvolle aanpak richt zich vaak op meerdere aspecten tegelijk, zoals:

• Het verminderen van blootstelling aan persoonlijke triggers
• Ondersteuning van een gezonde darmfunctie
• Stressmanagement en voldoende herstel
• Optimalisatie van slaap
• Voldoende inname van voedingsstoffen
• Medische behandeling wanneer nodig

Door voeding te combineren met aandacht voor deze andere factoren kan de totale belasting van het lichaam vaak worden verminderd.

Alcohol

Veel mensen met MCAS reageren slecht op alcohol, het is heel belangrijk om daar rekening mee te houden en te voorkomen dat er histamine reacties komen of reacties door een tekort aan het DAO-enzym.
Vanuit wetenschappelijke literatuur (onderstaand de linken) blijkt dat de  metabole routes van alcohol en histamine in het lichaam de gemeenschappelijke enzymen aldehydedehydrogenase en aldehydeoxidase hebben.  Aan de periferie maken alcohol en acetaldehyde histamine vrij uit zijn opslag in mestcellen en onderdrukken ze de histamine-eliminatie door remming van diamine-oxidase, wat resulteert in verhoogde histaminegehalten in weefsels. Aan de andere kant veroorzaakt alcohol door voedsel veroorzaakte histaminose en histamine-intolerantie. Histamine is een biogene amine die in verschillende gradaties in veel voedingsmiddelen voorkomt. Bij gezonde personen kan histamine via de voeding snel worden ontgift door amine-oxidasen, terwijl personen met een lage amine-oxidase-activiteit het risico lopen op histamine-toxiciteit.

De inname van histaminerijk voedsel of van alcohol of medicijnen die histamine afgeven of DAO blokkeren, kan diarree, hoofdpijn, niesbuien, astma, hypotensie, urticaria, blozen en andere aandoeningen veroorzaken bij patiënten met histamine-intolerantie. De inname van histaminerijk voedsel, evenals alcohol of drugs die ofwel de afgifte van histamine ofwel de blokkering van DAO veroorzaken, kan leiden tot verschillende aandoeningen in veel organen (gastro-intestinaal systeem, huid, longen, cardiovasculair systeem en hersenen), afhankelijk van de expressie van histaminereceptoren.

Zie de linken voor de gebruikte gegevens uit de artikelen over alcohol en histamine: 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10344773

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23814966

Een persoonlijke en duurzame benadering

Bij MCAS bestaat er geen dieet dat voor iedereen werkt. Wat voor de één goed werkt, kan voor een ander juist klachten geven. Het doel is niet om zoveel mogelijk voedingsmiddelen te vermijden, maar juist om een zo gevarieerd mogelijk voedingspatroon op te bouwen binnen de grenzen van wat het lichaam verdraagt.

Een persoonlijke aanpak, eventueel onder begeleiding van een deskundige zorgverlener of MCAS-diëtist, helpt om voedingskeuzes te maken die zowel klachtenvermindering als optimale voeding ondersteunen. Zo ontstaat een duurzaam voedingspatroon dat bijdraagt aan meer energie, meer stabiliteit en een betere kwaliteit van leven.

Op facebook zijn er specifieke groepen voor MCAS en histamine intolerantie waarbij het mogelijk is om ervaringen uit te wisseling over voedingsmiddelen en recepten. Verder is het belangrijk om te kijken naar de recepten in de histamine beperkende dieet boeken. In verschillende boeken staan er recepten met voedingsmiddelen met een hoog histamine gehalte en dat is niet voor iedereen met histamine problematiek aan te raden. Het is wederom uitproberen en testen wat bij je past en mogelijk is. Histamine lage voeding is in het begin heel belangrijk om uit de opvlamming te komen en later kan de voeding weer wat worden opgebouwd tot matig histamine. Bij MCAS zal er mogelijk een gevoeligheid blijven voor hoge histaminerijke voeding en door ervaring en uitproberen weet je op een gegeven moment welke voeding voor jou een trigger is en waar je mee op moet passen. Ook daar zijn er weer uitzonderingen en mensen met MCAS die niet reageren op voeding maar juist op andere elementen zoals extreem reageren op geuren. Wanneer je in een opvlamming zit is het belangrijk om heel strikt op de voeding waar je op reageert te letten en in de periodes van rust weer voorzichtig op te bouwen zodat je niet eenzijdig blijft eten en je steeds gevoeliger wordt. Dit is een uitdaging voor veel mensen met MCAS. Vanuit MCAS Nederland zijn er goede contacten met MCAS diëtisten alleen moet je rekening houden met wachttijden omdat er weinig gespecialiseerde diëtisten zijn.

Kookboeken met histamine lage recepten

Er zijn géén kookboeken die voor iedere persoon met MCAS bruikbaar is omdat iedereen weer andere klachten heeft. Vaak zijn er naast de MCAS tevens verschillende voedselintoleranties en zelfs voedselallergieen waar rekening mee moet worden gehouden. Onderstaand enkele adviezen van kookboeken met daarbij de kanttekening; kijk zelf heel goed of deze kookboeken een aanrader en bruikbaar voor je zijn. Kijk daarnaast kritsch naar de ingredienten die worden aangeraden of deze ook histaminelaag zijn. Pas zelf de recepten aan en houd rekening met mogelijke voedselintoleranties of allergieën.

Op de site van Histamine Expert Denise Boon staan twee kookboeken met eenvoudige histamine lage recepten vermeld. De recepten zijn overzichtelijk en voor iedereen makkelijk te maken. Bij MCAS zijn de recepten eenvoudig aan te passen wanneer dit nodig is. De boeken zijn geschreven door orthomoleculair therapeut Denise Boon en via de webshop te bestellen.https://www.deniseboon.nl/histamine-maandmenu/